Viêm mũi xoang: nguyên nhân phổ biến nhất của nghẹt và mất mùi

Viêm mũi xoang là nguyên nhân hàng đầu của nghẹt mũi kéo dài và mất khứu giác — và cũng là vấn đề nhiều người chịu đựng nhiều năm mà không đi khám.

Xoang là gì

• Là các khoang rỗng trong xương mặt và trán.
• Thông với khoang mũi qua các lỗ nhỏ.
• Niêm mạc xoang tiết dịch và có lông chuyển đẩy dịch ra.
• Khi lỗ thông bị tắc, dịch ứ lại và dễ nhiễm khuẩn.

Cấp và mạn

• Cấp — kéo dài dưới vài tuần, thường sau cảm cúm.
• Mạn — kéo dài nhiều tuần trở lên, hay tái phát.

Hai dạng này có cách xử lý khác nhau, nên việc nói rõ thời gian khi đi khám rất hữu ích.

Dấu hiệu

• Nghẹt mũi.
• Chảy mũi, có thể chảy xuống họng.
• Đau tức vùng mặt, trán hoặc quanh mắt.
• Giảm hoặc mất khứu giác.
• Đau đầu.
• Ho, đặc biệt ban đêm.
• Hơi thở có mùi.

Dòng thứ tư là dấu hiệu hay bị bỏ qua nhưng lại có ý nghĩa: mất khứu giác gợi ý viêm ảnh hưởng tới vùng cảm thụ.

Kháng sinh không phải mặc định

• Phần lớn đợt cấp do vi rút.
• Kháng sinh không có tác dụng với vi rút.
• Dịch mũi màu vàng xanh không đồng nghĩa nhiễm khuẩn.
• Bác sĩ dựa vào thời gian và mức độ triệu chứng để quyết định.

Dòng thứ ba là hiểu nhầm rất phổ biến — màu dịch mũi thay đổi trong quá trình bệnh do vi rút cũng vậy.

Rửa mũi bằng nước muối

• Là biện pháp đơn giản và có bằng chứng.
• Giúp loại bỏ dịch nhầy và chất kích thích.
• An toàn khi làm đúng cách.
• Dùng nước đun sôi để nguội hoặc nước cất.
• Không dùng nước máy trực tiếp.
• Rửa sạch dụng cụ sau mỗi lần.

Hai dòng cuối quan trọng về an toàn: đã có các ca nhiễm trùng nghiêm trọng do rửa mũi bằng nước không đảm bảo.

Về thuốc xịt co mạch

Đây là cảnh báo quan trọng nhất của bài:

• Loại này làm thông mũi rất nhanh, cảm giác rất dễ chịu.
• Nhưng dùng quá vài ngày gây nghẹt mũi phản hồi.
• Càng dùng càng nghẹt, càng nghẹt càng phải dùng.
• Nhiều người rơi vào vòng lặp này nhiều năm.
• Thoát khỏi nó cần thời gian và hỗ trợ.

Nếu bạn đang dùng thuốc xịt thông mũi hằng ngày, hãy nói với bác sĩ hoặc dược sĩ — có cách xử lý nhưng cần kế hoạch.

Các loại xịt mũi khác nhau

• Nước muối — an toàn, dùng lâu dài được.
• Co mạch — chỉ dùng ngắn ngày.
• Corticoid tại chỗ — dùng dài hạn theo chỉ định, tác dụng chậm nhưng bền.
• Kháng histamin — cho viêm mũi dị ứng.

Loại thứ ba cần dùng đều đặn vài tuần mới thấy tác dụng — nhiều người bỏ sớm vì tưởng không hiệu quả. Hãy hỏi dược sĩ về cách dùng đúng.

Cách xịt mũi đúng

• Xì mũi nhẹ trước khi xịt.
• Hướng vòi xịt ra phía ngoài, tránh vách ngăn giữa.
• Không hít mạnh khi xịt, hít nhẹ thôi.
• Không ngửa đầu quá ra sau.

Dòng thứ hai giúp tránh kích ứng và chảy máu vách ngăn — lỗi rất phổ biến.

Polyp mũi

• Là các khối mềm lành tính phát triển từ niêm mạc.
• Gây nghẹt mũi và mất khứu giác rõ.
• Thường đi kèm viêm mạn tính.
• Có thể liên quan tới hen và dị ứng.
• Điều trị bằng thuốc, đôi khi cần phẫu thuật.

Đây là nguyên nhân mất khứu giác có thể điều trị được — thêm lý do nên đi khám.

Viêm mũi dị ứng

• Triệu chứng gồm hắt hơi, ngứa mũi, chảy mũi trong.
• Thường theo mùa hoặc theo tiếp xúc.
• Xử lý gồm tránh dị nguyên và dùng thuốc.
• Kiểm soát tốt dị ứng giúp giảm viêm xoang tái phát.

Về xông hơi và hít hơi nóng

• Hơi ẩm ấm giúp làm loãng dịch nhầy, dễ chịu tạm thời.
• Không rút ngắn thời gian bệnh.
• Cẩn thận bỏng với trẻ nhỏ — không nên cho trẻ xông.
• Không nhỏ tinh dầu mạnh vào nước xông cho trẻ.

Hai dòng cuối liên quan tới an toàn: đã có ca bỏng và ca kích ứng đường thở ở trẻ nhỏ.

Vách ngăn mũi lệch

• Khá phổ biến và phần lớn không gây vấn đề.
• Khi lệch nhiều có thể gây nghẹt một bên kéo dài.
• Cũng làm dễ viêm xoang tái phát hơn.
• Phẫu thuật chỉ đặt ra khi ảnh hưởng rõ tới sinh hoạt.

Nếu bạn luôn nghẹt một bên nhiều năm, đây là điều đáng hỏi bác sĩ tai mũi họng.

Khi nào cần đi khám

• Triệu chứng kéo dài trên nhiều tuần.
• Nghẹt chỉ một bên kéo dài.
• Chảy máu mũi tái diễn.
• Mất khứu giác kéo dài.
• Đau đầu dữ dội, sốt cao.
• Sưng đỏ quanh mắt, nhìn đôi.

Dòng thứ hai đáng lưu ý riêng: nghẹt một bên kéo dài cần được khám để loại trừ các nguyên nhân khác. Hai dòng cuối là dấu hiệu biến chứng cần xử lý cấp.

Tóm lại

Dịch mũi màu vàng xanh không đồng nghĩa nhiễm khuẩn, và phần lớn đợt viêm xoang cấp không cần kháng sinh. Rửa mũi bằng nước muối có bằng chứng nhưng phải dùng nước đun sôi để nguội. Thuốc xịt co mạch chỉ dùng vài ngày — dùng dài gây vòng lặp càng dùng càng nghẹt. Và nghẹt một bên kéo dài là dấu hiệu cần đi khám.

Câu hỏi thường gặp