Giao tiếp với người suy giảm giác quan: những điều nên và không nên

Bài cuối của phần này dành cho người xung quanh. Vì phần lớn khó khăn trong giao tiếp có thể giảm bằng vài điều chỉnh đơn giản.

Với người nghe kém — nên làm

• Gọi tên hoặc chạm nhẹ để họ chú ý trước khi nói.
• Đối diện, để họ thấy khuôn mặt và khẩu hình.
• Nói chậm và rõ, giữ nhịp tự nhiên.
• Giảm tiếng ồn nền — tắt tivi, chọn chỗ yên.
• Ánh sáng chiếu vào mặt bạn, không chiếu ngược từ sau.
• Diễn đạt lại bằng câu khác nếu không được hiểu.
• Kiểm tra xem họ có nắm được nội dung không.

Dòng thứ năm hay bị bỏ qua: ngồi quay lưng về cửa sổ làm mặt bạn tối và khó đọc khẩu hình.

Với người nghe kém — không nên

• Hét lên — làm méo tiếng và trông như tức giận.
• Nói khi đang quay đi hoặc từ phòng khác.
• Che miệng khi nói.
• Nói quá chậm tới mức mất tự nhiên.
• Nói "thôi không quan trọng".
• Trả lời thay họ khi người khác hỏi.

Hai dòng cuối gây tổn thương nhất: chúng khiến người nghe kém cảm thấy bị loại ra khỏi cuộc sống xã hội.

Trong nhóm đông người

• Đây là tình huống khó nhất với người nghe kém.
• Chọn chỗ ngồi có thể nhìn thấy nhiều người.
• Một người nói một lúc.
• Báo khi chuyển chủ đề.
• Tóm tắt lại cho họ khi cần.

Dòng thứ tư rất hữu ích: mất mạch chủ đề là lý do chính khiến người nghe kém rút lui khỏi cuộc trò chuyện.

Với người thị lực kém — nên làm

• Giới thiệu tên mình khi đến gần.
• Nói rõ khi bạn rời đi.
• Mô tả bằng lời thay vì chỉ trỏ.
• Hỏi trước khi giúp.
• Khi dẫn đường, để họ nắm cánh tay bạn và đi trước nửa bước.
• Báo trước bậc thang, vật cản, chỗ rẽ.
• Đặt đồ về đúng chỗ cũ.

Dòng thứ hai tránh tình huống lúng túng khi họ vẫn nói mà bạn đã đi.

Với người thị lực kém — không nên

• Tự động cầm tay kéo đi.
• Di chuyển đồ đạc mà không báo.
• Nói "đằng kia", "cái này" mà không mô tả.
• Nói to hơn — thị lực kém không phải nghe kém.
• Tránh dùng từ "nhìn", "xem" — họ vẫn dùng những từ đó.

Dòng thứ tư và thứ năm đều là phản ứng quá mức khá phổ biến.

Khi ở cơ sở y tế

• Báo với nhân viên về tình trạng giác quan của người bệnh.
• Đảm bảo họ nghe và hiểu được hướng dẫn.
• Yêu cầu viết ra thông tin quan trọng.
• Không để họ ký giấy tờ mà không hiểu nội dung.
• Đi cùng nếu họ muốn.

Dòng thứ tư là vấn đề quyền lợi quan trọng, không chỉ là chuyện tiện lợi.

Nói chuyện với người bệnh, không nói qua người thứ ba

• Hướng câu hỏi tới chính người đó.
• Không hỏi người đi cùng "bác ấy thế nào".
• Người suy giảm giác quan vẫn có đầy đủ năng lực nhận thức.
• Nói chuyện qua đầu họ là hành vi gây tổn thương.

Đây là lỗi rất phổ biến ở cả nơi công cộng lẫn cơ sở y tế.

Về sự kiên nhẫn

• Cuộc trò chuyện có thể mất nhiều thời gian hơn.
• Vội vàng làm mọi thứ khó hơn.
• Thể hiện sự sốt ruột khiến họ ngại nói.
• Nhiều người rút lui vì không muốn làm phiền người khác.

Dòng cuối là điều đáng nghĩ: sự cô lập của người suy giảm giác quan thường bắt đầu từ việc họ tự rút.

Với trẻ em suy giảm giác quan

• Bao gồm trẻ trong mọi hoạt động, có điều chỉnh khi cần.
• Nói với giáo viên để lớp học được sắp xếp phù hợp.
• Không để trẻ bị coi là chậm hoặc lơ đãng.
• Dạy bạn bè cách giao tiếp với trẻ.

Về ngôn từ

• Nói "người khiếm thính" hoặc "người nghe kém" thay vì các từ mang tính miệt thị.
• Đặt con người trước tình trạng.
• Hỏi họ muốn được gọi thế nào nếu không chắc.
• Tránh giọng thương hại.

Dòng cuối quan trọng: người suy giảm giác quan cần sự hỗ trợ thực tế, không phải sự thương xót.

Khi họ từ chối hỗ trợ

• Nhiều người ngại bị coi là yếu hoặc già.
• Ép buộc thường phản tác dụng.
• Đưa ra lựa chọn thay vì quyết định thay.
• Bắt đầu từ thứ ít gây chú ý nhất.
• Cho thời gian để họ tự chấp nhận.

Dòng thứ tư thực tế: một chiếc đèn bàn sáng hơn dễ được chấp nhận hơn một thiết bị trông giống dụng cụ y tế.

Giữ vai trò của họ trong gia đình

• Tiếp tục hỏi ý kiến họ về việc gia đình.
• Không loại họ khỏi quyết định liên quan tới chính họ.
• Giao việc phù hợp thay vì làm thay hết.
• Sự hữu ích là phần quan trọng của lòng tự trọng.

Dòng cuối đáng nhớ: bảo vệ quá mức lấy đi ý nghĩa cùng với gánh nặng.

Điều đáng nhớ nhất

• Hỏi họ cần gì thay vì tự đoán.
• Mỗi người có cách thích ứng riêng.
• Điều chỉnh nhỏ tạo khác biệt lớn.
• Sự có mặt và kiên nhẫn là điều quý nhất.

Tóm lại

Với người nghe kém, nói chậm rõ và đối diện hiệu quả hơn nói to; khi không được hiểu hãy nói cách khác thay vì lặp lại. Câu "thôi không quan trọng" khiến họ cảm thấy bị loại khỏi cuộc trò chuyện. Với người thị lực kém, hãy hỏi trước khi giúp và nói rõ khi bạn rời đi. Và luôn nói chuyện trực tiếp với họ, không nói qua người đi cùng.

Câu hỏi thường gặp