Mùi cơ thể: sinh học phía sau một chủ đề tế nhị

Đây là chủ đề ít ai muốn nói tới nhưng ảnh hưởng thật tới sự tự tin và quan hệ xã hội. Và phần sinh học của nó khá thú vị.

Hai loại tuyến mồ hôi

• Tuyến eccrine — khắp cơ thể, tiết mồ hôi chủ yếu là nước và muối, để điều hoà nhiệt.
• Tuyến apocrine — tập trung ở nách, bẹn; tiết chất giàu protein và lipid.

Loại thứ hai bắt đầu hoạt động từ tuổi dậy thì — đó là lý do trẻ nhỏ ít có mùi cơ thể.

Mồ hôi không có mùi

• Mồ hôi mới tiết gần như không mùi.
• Vi khuẩn sống trên da phân giải các thành phần trong đó.
• Sản phẩm phân giải mới là thứ có mùi.
• Vì vậy mùi phụ thuộc cả vào lượng mồ hôi lẫn hệ vi khuẩn da.

Hiểu điều này giải thích vì sao có người đổ mồ hôi nhiều mà ít mùi, và ngược lại.

Yếu tố ảnh hưởng

• Di truyền — có gen ảnh hưởng tới thành phần mồ hôi.
• Hệ vi khuẩn trên da của mỗi người.
• Chế độ ăn.
• Nội tiết — dậy thì, chu kỳ, mãn kinh.
• Căng thẳng — kích thích tuyến apocrine.
• Một số thuốc.
• Quần áo và chất liệu.

Dòng thứ năm giải thích hiện tượng quen thuộc: mồ hôi khi lo lắng có mùi khác mồ hôi khi tập thể dục.

Về chế độ ăn

• Tỏi và hành chứa hợp chất lưu huỳnh thải qua da và hơi thở.
• Một số gia vị mạnh có tác động tương tự.
• Rượu được thải một phần qua mồ hôi.
• Thịt đỏ được một số nghiên cứu nhỏ nhắc tới.

Tác động này kéo dài nhiều giờ sau khi ăn, nên đánh răng không giải quyết được phần thải qua da.

Khử mùi và chống mồ hôi

Hai nhóm sản phẩm khác nhau:

• Khử mùi — giảm vi khuẩn hoặc che mùi; không giảm mồ hôi.
• Chống mồ hôi — chứa muối nhôm làm giảm lượng mồ hôi tiết ra.
• Nhiều sản phẩm kết hợp cả hai.

Nếu vấn đề là mùi thì loại đầu đủ; nếu vấn đề là ướt áo thì cần loại thứ hai.

Cách dùng chất chống mồ hôi hiệu quả

• Bôi vào buổi tối trước khi ngủ, không phải buổi sáng.
• Da khô khi bôi thì hiệu quả hơn.
• Ban đêm tuyến mồ hôi ít hoạt động nên hoạt chất thấm vào tốt hơn.
• Sáng hôm sau tắm rửa bình thường, tác dụng vẫn còn.

Đây là cách dùng nhiều người không biết và nó tạo khác biệt rõ.

Về lo ngại với muối nhôm

• Đã có nhiều tin đồn lan truyền về mối liên hệ với bệnh tật.
• Các cơ quan quản lý đã xem xét và chưa tìm thấy bằng chứng thuyết phục.
• Nếu bạn lo ngại, có sản phẩm không chứa muối nhôm nhưng hiệu quả với mồ hôi thấp hơn.

Biện pháp cơ bản

• Tắm rửa hằng ngày, chú ý vùng nách và bẹn.
• Lau khô kỹ sau khi tắm.
• Thay quần áo hằng ngày.
• Chọn chất liệu thoáng khí.
• Cạo hoặc tỉa lông nách giúp giảm nơi vi khuẩn trú.
• Giặt quần áo kỹ, phơi khô hẳn.

Dòng cuối đáng lưu ý ở khí hậu ẩm: quần áo phơi không khô hẳn dễ có mùi ẩm mốc.

Hôi chân

• Bàn chân có mật độ tuyến mồ hôi cao.
• Giày kín tạo môi trường ẩm lý tưởng cho vi khuẩn và nấm.
• Đổi giày để giày khô hẳn giữa các lần dùng.
• Dùng tất thấm hút và thay hằng ngày.
• Lau khô kẽ chân sau khi tắm.
• Nếu kèm ngứa, bong da thì có thể là nấm, cần xử lý riêng.

Dòng thứ ba là biện pháp đơn giản mà hiệu quả nhất: giày cần ít nhất một ngày để khô hoàn toàn.

Đổ mồ hôi nhiều bất thường

• Có tình trạng tăng tiết mồ hôi ảnh hưởng nhiều tới sinh hoạt.
• Có thể khu trú ở nách, lòng bàn tay, bàn chân.
• Đây là vấn đề y tế có cách xử lý.
• Đừng chấp nhận sống chung nếu nó ảnh hưởng tới công việc và giao tiếp.

Hãy nói với bác sĩ da liễu — có nhiều lựa chọn điều trị tuỳ mức độ.

Khi nào mùi là dấu hiệu bệnh

• Thay đổi mùi đột ngột không giải thích được.
• Mùi ngọt bất thường.
• Mùi giống amoniac.
• Đổ mồ hôi đêm nhiều kèm sụt cân.
• Mùi hôi từ một vùng da cụ thể kèm đỏ, đau.

Dòng thứ tư cần được đánh giá vì có thể liên quan tới nhiều bệnh lý. Dòng cuối gợi ý nhiễm trùng da cần khám.

Về khía cạnh xã hội

• Người có mùi cơ thể thường không tự nhận ra do hiện tượng thích nghi.
• Nói với ai đó về vấn đề này cần sự tế nhị.
• Nói riêng, ngắn gọn, không trước mặt người khác.
• Đưa ra dưới dạng thông tin hữu ích, không phải phán xét.

Dòng đầu tiên quan trọng để hiểu: đây không phải sự cẩu thả mà là giới hạn sinh học của khứu giác.

Tóm lại

Mồ hôi mới tiết gần như không mùi — mùi sinh ra khi vi khuẩn trên da phân giải nó, nên mùi phụ thuộc cả vào hệ vi khuẩn của mỗi người. Chất chống mồ hôi hiệu quả hơn nhiều khi bôi vào buổi tối lên da khô. Giày cần đủ thời gian khô hẳn giữa các lần dùng. Và người có mùi thường không tự nhận ra do hiện tượng thích nghi khứu giác.

Câu hỏi thường gặp