Sỏi tai trong: nguyên nhân chóng mặt phổ biến và chữa được

Đây là nguyên nhân chóng mặt phổ biến nhất, và cũng là một trong số ít vấn đề y khoa có thể giải quyết trong vài phút bằng một thủ thuật không dùng thuốc.

Chuyện gì xảy ra

• Trong tai trong có những tinh thể canxi rất nhỏ ở đúng vị trí của chúng.
• Đôi khi chúng bị bong ra và trôi vào ống bán khuyên.
• Ở đó chúng làm dịch chuyển động bất thường khi đầu đổi tư thế.
• Tai trong báo tín hiệu xoay trong khi thực tế không xoay.
• Kết quả là cơn chóng mặt dữ dội.

Hiểu cơ chế này giải thích vì sao thủ thuật đưa tinh thể về đúng chỗ lại hiệu quả nhanh như vậy.

Đặc điểm nhận biết

• Cơn ngắn, thường dưới một phút.
• Rất dữ dội trong lúc xảy ra.
• Khởi phát khi thay đổi tư thế đầu.
• Hay gặp khi trở mình trên giường, nằm xuống, ngồi dậy, ngẩng đầu lên cao.
• Giữa các cơn có thể hoàn toàn bình thường.
• Không kèm nghe kém hay ù tai.

Dòng thứ tư là dấu hiệu đặc trưng nhất: chóng mặt khi trở mình trên giường gợi ý mạnh tới nguyên nhân này.

Phân biệt với nguyên nhân khác

• Cơn kéo dài nhiều giờ thì không phải loại này.
• Kèm nghe kém thì nghĩ tới nguyên nhân khác.
• Kèm yếu chi, nói khó thì là cấp cứu.
• Chóng mặt liên tục không liên quan tư thế thì khác.

Ai hay gặp

• Phổ biến hơn ở người trên năm mươi tuổi.
• Nữ gặp nhiều hơn nam.
• Sau chấn thương đầu.
• Sau thời gian nằm lâu.
• Đôi khi không có nguyên nhân rõ.

Chẩn đoán

• Bác sĩ làm nghiệm pháp đưa đầu vào tư thế nhất định.
• Quan sát chuyển động mắt đặc trưng xuất hiện.
• Kiểu chuyển động mắt cho biết ống nào bị ảnh hưởng.
• Không cần chụp chiếu trong trường hợp điển hình.

Dòng thứ ba quan trọng: biết đúng ống nào quyết định chọn thủ thuật nào.

Điều trị

• Thủ thuật tái định vị đưa tinh thể về khoang ban đầu.
• Gồm chuỗi động tác đổi tư thế đầu theo trình tự.
• Mỗi tư thế giữ khoảng nửa phút tới một phút.
• Hiệu quả cao, nhiều trường hợp hết sau một hai lần.
• Có thể chóng mặt trong lúc làm, đó là bình thường.

Đây là một trong những can thiệp có tỷ lệ thành công cao nhất trong y học mà không cần thuốc hay phẫu thuật.

Về việc tự làm theo video

• Cần chẩn đoán đúng ống bị ảnh hưởng trước.
• Làm sai loại có thể không hiệu quả.
• Có trường hợp làm tinh thể trôi sang ống khác.
• Một số tình trạng cột sống cổ là chống chỉ định.
• Nên được bác sĩ đánh giá và hướng dẫn lần đầu.

Sau khi đã được chẩn đoán và hướng dẫn, một số người có thể tự làm khi tái phát — nhưng hãy hỏi bác sĩ trước.

Sau thủ thuật

• Có thể còn cảm giác lâng lâng vài ngày.
• Tránh động tác đầu đột ngột trong thời gian ngắn.
• Một số hướng dẫn khuyên ngủ đầu cao vài đêm.
• Đi khám lại nếu không cải thiện.

Về thuốc chống chóng mặt

• Có thể giảm triệu chứng trong cơn cấp.
• Nhưng không giải quyết nguyên nhân.
• Dùng kéo dài làm chậm quá trình não thích nghi.
• Không thay thế được thủ thuật tái định vị.

Dòng thứ ba đáng biết: dùng thuốc chống chóng mặt dài ngày có thể làm hồi phục chậm hơn.

Tái phát

• Khá thường gặp.
• Có thể sau vài tháng hoặc vài năm.
• Thường xử lý được bằng thủ thuật tương tự.
• Không phải dấu hiệu bệnh nặng lên.

Với người nhà

• Hiểu rằng cơn tuy dữ dội nhưng ngắn và không nguy hiểm.
• Giúp người bệnh ngồi xuống an toàn khi có cơn.
• Nhắc đi khám thay vì chịu đựng.
• Hỗ trợ đi lại trong những ngày đầu sau thủ thuật.

Dòng đầu tiên giúp giảm hoảng sợ — chính nỗi sợ làm trải nghiệm tệ hơn nhiều.

An toàn trong cơn

• Ngồi hoặc nằm ngay khi thấy chóng mặt.
• Không đứng dậy đột ngột khi tỉnh giấc.
• Bật đèn khi dậy ban đêm.
• Không lái xe khi đang có cơn.
• Cẩn thận ở cầu thang.

Tập phục hồi tiền đình

• Là chương trình bài tập giúp não thích nghi với tín hiệu bất thường.
• Dùng cho một số rối loạn tiền đình.
• Thường gồm bài tập mắt, đầu và thăng bằng.
• Cần được hướng dẫn và thực hiện đều đặn.

Với người còn cảm giác chao đảo sau khi đã xử lý nguyên nhân, đây là hướng đáng hỏi bác sĩ.

Vì sao não cần thích nghi

• Khi một bên tiền đình yếu, hai bên không còn cân bằng.
• Não học cách bù trừ theo thời gian.
• Quá trình này cần kích thích, không phải nghỉ ngơi.
• Tránh vận động hoàn toàn làm chậm thích nghi.

Dòng cuối trái ngược với bản năng nhưng đúng: nằm yên không giúp hệ tiền đình hồi phục.

Khi nào cần khám lại

• Không cải thiện sau thủ thuật.
• Triệu chứng thay đổi tính chất.
• Xuất hiện nghe kém hoặc ù tai.
• Kèm đau đầu dữ dội.
• Kèm bất kỳ dấu hiệu thần kinh nào.

Tóm lại

Chóng mặt dữ dội nhưng ngắn, xuất hiện khi trở mình trên giường hoặc ngẩng đầu, là dấu hiệu rất gợi ý sỏi tai trong. Đây là nguyên nhân chóng mặt phổ biến nhất và điều trị bằng thủ thuật tái định vị rất hiệu quả, không cần thuốc. Nên được chẩn đoán đúng ống trước khi làm thủ thuật. Và thuốc chống chóng mặt dùng kéo dài có thể làm hồi phục chậm hơn.

Câu hỏi thường gặp