Ù tai: âm thanh không có nguồn bên ngoài

Ù tai là cảm giác nghe thấy âm thanh khi không có nguồn nào bên ngoài. Nó rất phổ biến và với một số người thì ảnh hưởng nặng tới chất lượng sống.

Nó nghe như thế nào

• Tiếng ve kêu hoặc tiếng rít là mô tả phổ biến nhất.
• Có người nghe tiếng ù trầm, tiếng xì, tiếng lách cách.
• Có thể liên tục hoặc từng lúc.
• Một bên hoặc hai bên.

Ù tai không phải bệnh

• Nó là triệu chứng, giống như đau hoặc sốt.
• Có nhiều nguyên nhân khác nhau.
• Điều quan trọng là tìm xem nguyên nhân là gì.

Cơ chế được cho là

• Khi tế bào lông tổn thương, tín hiệu từ vùng đó giảm hoặc mất.
• Não nhận thấy khoảng trống ở dải tần đó.
• Nó tăng độ nhạy để bù, giống vặn to một kênh nhiễu.
• Kết quả là tạo ra tín hiệu dù không có âm thanh thật.

Điều này giải thích vì sao ù tai thường đi kèm nghe kém, và vì sao âm ù thường nằm đúng ở dải tần bị mất.

Nguyên nhân thường gặp

• Tổn thương thính lực do tiếng ồn.
• Nghe kém theo tuổi.
• Ráy tai bít tắc.
• Viêm tai giữa.
• Một số thuốc có độc tính với tai.
• Bệnh lý tai trong.
• Vấn đề khớp thái dương hàm hoặc cổ.

Điểm thứ ba đáng biết vì đây là nguyên nhân dễ xử lý nhất — đôi khi lấy ráy tai là hết ù.

Về thuốc gây ù tai

• Một số nhóm thuốc có thể gây ù tai, đặc biệt ở liều cao.
• Một số kháng sinh, thuốc lợi tiểu, thuốc chống viêm.
• Thường hồi phục khi ngưng, nhưng không phải luôn vậy.
• Không tự ngưng thuốc — hãy báo với bác sĩ kê đơn.

Dòng cuối quan trọng: bác sĩ có thể đổi thuốc hoặc điều chỉnh, nhưng tự ngưng có rủi ro riêng.

Khi nào cần khám sớm

• Ù tai chỉ một bên.
• Xuất hiện đột ngột.
• Kèm nghe kém đột ngột.
• Kèm chóng mặt.
• Ù theo nhịp mạch.
• Ảnh hưởng nặng tới giấc ngủ và tâm trạng.

Dòng thứ năm đáng lưu ý riêng: ù tai đập theo nhịp tim có nhóm nguyên nhân khác và cần được đánh giá.

Vì sao ban đêm nặng hơn

• Ban ngày tiếng ồn nền che lấp một phần.
• Ban đêm yên tĩnh làm tín hiệu nổi bật.
• Nằm yên không có việc gì khác làm sự chú ý tập trung vào nó.
• Lo lắng về giấc ngủ làm vòng lặp nặng thêm.

Hiểu cơ chế này gợi ra biện pháp: thêm âm thanh nền nhẹ khi ngủ.

Liệu pháp âm thanh

• Dùng âm thanh nền nhẹ để giảm tương phản.
• Tiếng quạt, tiếng mưa, nhạc nhẹ đều dùng được.
• Không cần át hẳn, chỉ cần giảm sự nổi bật.
• Có thiết bị chuyên dụng phát âm thanh nền.
• Máy trợ thính cũng giúp nếu có nghe kém đi kèm.

Điểm cuối đáng nói: với nhiều người, cải thiện thính lực làm giảm ù tai đáng kể.

Về sự chú ý

Đây là yếu tố quyết định mức khó chịu:

• Cùng một cường độ ù, mức khó chịu rất khác nhau giữa người này và người kia.
• Càng chú ý vào nó thì càng thấy rõ.
• Lo lắng làm não coi nó là tín hiệu quan trọng cần theo dõi.
• Ngược lại, khi bận rộn nhiều người quên mất nó.

Đây là cơ sở của các liệu pháp giúp não học cách coi ù tai là tín hiệu không quan trọng.

Liệu pháp tâm lý

• Liệu pháp nhận thức hành vi có bằng chứng giúp giảm khó chịu.
• Nó không làm ù tai biến mất nhưng thay đổi cách phản ứng với nó.
• Giúp phá vòng lặp lo lắng và mất ngủ.
• Hãy hỏi bác sĩ nếu ù tai đang ảnh hưởng nặng tới bạn.

Những gì có thể làm nặng thêm

• Tiếp xúc tiếng ồn lớn.
• Thiếu ngủ.
• Căng thẳng kéo dài.
• Caffeine và rượu ở một số người.
• Quá tập trung theo dõi nó.

Với dòng thứ tư, phản ứng khác nhau giữa từng người — nên tự quan sát thay vì kiêng theo lời đồn.

Về sản phẩm quảng cáo chữa ù tai

• Nhiều sản phẩm bổ sung quảng cáo chữa được ù tai.
• Bằng chứng cho phần lớn chúng rất yếu.
• Ù tai hay dao động tự nhiên, dễ bị gán cho sản phẩm.
• Hãy hỏi bác sĩ trước khi chi tiền.

Điểm thứ ba đáng nhớ: một tuần ù tai nhẹ đi có thể chỉ là dao động bình thường.

Ghi lại để theo dõi

• Ghi những lúc ù tai nặng hơn.
• Ghi những gì xảy ra trước đó.
• Sau vài tuần thường thấy quy luật.
• Thông tin này hữu ích khi đi khám.

Nhiều người phát hiện ra mối liên hệ với giấc ngủ hoặc căng thẳng mà trước đó không nhận ra.

Khi ù tai ảnh hưởng tâm lý

• Ù tai nặng có thể gây lo âu và trầm cảm.
• Mất ngủ kéo dài làm mọi thứ tệ hơn.
• Đây là vấn đề thật, không phải chuyện tưởng tượng.
• Hãy tìm hỗ trợ chuyên môn nếu thấy quá sức.

Nếu xuất hiện ý nghĩ tiêu cực về bản thân, hãy nói với bác sĩ ngay — có cách giúp được.

Sống chung

• Bảo vệ thính lực để không nặng thêm.
• Dùng âm thanh nền khi cần.
• Giữ giấc ngủ đều.
• Xử lý căng thẳng.
• Đi khám để loại trừ nguyên nhân cần xử lý.
• Biết rằng phần lớn người thích nghi được theo thời gian.

Tóm lại

Ù tai là triệu chứng chứ không phải bệnh, và phần lớn liên quan tới tổn thương thính lực — não tăng độ nhạy để bù cho dải tần bị mất. Mức khó chịu phụ thuộc nhiều vào sự chú ý, nên liệu pháp âm thanh và liệu pháp tâm lý có vai trò thật. Ù tai một bên, đột ngột, hoặc đập theo nhịp mạch cần được khám.

Câu hỏi thường gặp