Viêm tai giữa ở trẻ: vì sao trẻ hay bị và khi nào cần lo

Viêm tai giữa là một trong những lý do đưa trẻ đi khám phổ biến nhất. Hiểu vì sao nó xảy ra giúp cha mẹ bớt lo và xử trí đúng.

Vì sao trẻ hay bị

• Ống vòi nhĩ nối tai giữa với mũi họng.
• Ở trẻ, ống này ngắn hơn và nằm ngang hơn.
• Dịch và vi khuẩn từ mũi họng dễ đi lên tai giữa.
• Hệ miễn dịch còn đang hoàn thiện.
• Trẻ hay bị nhiễm khuẩn hô hấp trên.

Khi lớn lên, ống vòi nhĩ dài ra và dốc hơn — đó là lý do tần suất giảm dần theo tuổi.

Diễn biến điển hình

• Thường bắt đầu sau một đợt cảm hoặc sổ mũi.
• Niêm mạc phù nề làm tắc ống vòi nhĩ.
• Dịch ứ lại trong tai giữa.
• Vi khuẩn hoặc vi rút phát triển trong dịch đó.
• Áp lực tăng gây đau.

Dấu hiệu ở trẻ lớn

• Đau tai, thường nặng hơn khi nằm.
• Sốt.
• Nghe kém.
• Cảm giác đầy tai.

Dấu hiệu ở trẻ chưa biết nói

• Kéo hoặc dụi tai.
• Quấy khóc nhiều, khó dỗ.
• Khó ngủ, hay thức giấc.
• Sốt.
• Chán ăn, bỏ bú.
• Kém phản ứng với âm thanh.
• Mất thăng bằng, hay ngã.

Dòng thứ năm có lý do cơ học: động tác bú và nuốt làm thay đổi áp suất, gây đau hơn.

Về chảy dịch từ tai

• Có thể là dấu hiệu màng nhĩ đã thủng do áp lực.
• Thường trẻ bớt đau ngay sau đó vì áp lực giảm.
• Cần đưa trẻ đi khám.
• Phần lớn lỗ thủng tự lành.

Đừng để nước vào tai trong giai đoạn này và không nhỏ gì vào tai khi chưa có chỉ định.

Có luôn cần kháng sinh không

• Không. Nhiều trường hợp tự khỏi.
• Nhiều đợt do vi rút, kháng sinh không có tác dụng.
• Một số hướng dẫn cho phép theo dõi trước ở trẻ lớn, triệu chứng nhẹ.
• Trẻ nhỏ và trường hợp nặng thì thường dùng kháng sinh.

Quyết định này thuộc về bác sĩ sau khi khám tai — đừng tự mua kháng sinh, vì không nhìn được màng nhĩ thì không đánh giá được.

Nếu được kê kháng sinh

• Dùng đủ ngày theo chỉ định.
• Không ngưng khi trẻ hết sốt và bớt đau.
• Báo bác sĩ nếu không cải thiện sau vài ngày.
• Không dùng lại đơn cũ cho đợt mới.

Giảm đau cho trẻ

• Thuốc giảm đau hạ sốt theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ.
• Cho trẻ nằm đầu cao hơn.
• Giữ trẻ đủ nước.
• Không tự nhỏ dầu hay dung dịch vào tai.

Dòng cuối quan trọng: nếu màng nhĩ đã thủng, nhỏ thứ gì vào tai có thể gây hại.

Ứ dịch tai giữa kéo dài

Đây là tình trạng khác với viêm cấp và đáng quan tâm:

• Dịch còn ứ trong tai giữa sau khi hết viêm.
• Không đau, không sốt.
• Nhưng gây nghe kém kéo dài.
• Cha mẹ thường không nhận ra vì trẻ không kêu.

Hệ quả đáng lo là ảnh hưởng tới phát triển ngôn ngữ: trẻ nghe không rõ trong giai đoạn học nói sẽ chậm hơn.

Dấu hiệu nghe kém ở trẻ

• Không quay đầu về phía tiếng gọi.
• Mở tivi to.
• Hay hỏi lại.
• Chậm nói hoặc phát âm không rõ.
• Không tập trung ở lớp.
• Cô giáo nhận xét trẻ hay lơ đãng.

Dòng cuối đáng lưu ý: trẻ nghe kém dễ bị hiểu nhầm là không tập trung hoặc bướng.

Phòng ngừa

• Tiêm chủng đầy đủ theo lịch.
• Tránh khói thuốc lá trong nhà.
• Bú mẹ có tác dụng bảo vệ.
• Không cho trẻ bú bình khi nằm ngửa.
• Rửa tay và vệ sinh mũi họng đúng cách.

Dòng thứ hai có bằng chứng rõ: khói thuốc thụ động làm tăng đáng kể nguy cơ viêm tai giữa ở trẻ.

Về ống thông khí màng nhĩ

• Là thủ thuật đặt ống nhỏ qua màng nhĩ để thoát dịch.
• Được cân nhắc khi ứ dịch kéo dài hoặc viêm tái phát nhiều lần.
• Giúp cải thiện thính lực và giảm số đợt viêm.
• Ống thường tự rơi ra sau một thời gian.

Bác sĩ tai mũi họng sẽ đánh giá xem trẻ có phù hợp không — đây không phải chỉ định cho mọi trẻ hay viêm tai.

Bơi và tắm

• Trẻ có ống thông khí cần theo hướng dẫn riêng về nước.
• Trẻ đang viêm tai chảy dịch không nên bơi.
• Lau khô tai sau khi tắm.
• Viêm ống tai ngoài là vấn đề khác, liên quan tới nước đọng.

Hãy hỏi bác sĩ về trường hợp cụ thể của con bạn thay vì theo lời khuyên chung.

Khi nào cần đi khám ngay

• Trẻ dưới sáu tháng có sốt.
• Sốt cao không hạ.
• Đau tai dữ dội.
• Sưng đỏ sau tai.
• Trẻ lơ mơ, bỏ bú.
• Cứng cổ.

Hai dòng cuối gợi ý biến chứng cần xử lý cấp.

Tóm lại

Trẻ hay viêm tai giữa vì ống vòi nhĩ ngắn và nằm ngang hơn người lớn. Không phải trường hợp nào cũng cần kháng sinh — quyết định thuộc về bác sĩ sau khi nhìn màng nhĩ. Ứ dịch kéo dài không đau nhưng gây nghe kém âm thầm, ảnh hưởng tới phát triển ngôn ngữ. Và khói thuốc thụ động làm tăng rõ nguy cơ.

Câu hỏi thường gặp