Nghe kém theo tuổi là điều gần như ai cũng gặp ở mức độ nào đó. Vấn đề không phải nó xảy ra, mà là người ta chờ quá lâu mới làm gì đó.
Diễn tiến điển hình
- Bắt đầu từ tần số cao.
- Khó nghe phụ âm trước, rồi mới tới âm lượng chung.
- Khó khăn rõ nhất trong môi trường ồn.
- Cả hai tai thường giảm tương tự nhau.
- Diễn ra rất chậm qua nhiều năm.
Điểm cuối là lý do khó nhận ra: mỗi năm kém đi một chút thì không có mốc nào để so sánh.
Dấu hiệu trong sinh hoạt
- Hay hỏi lại.
- Mở tivi to hơn người khác thấy thoải mái.
- Khó nghe điện thoại.
- Khó theo dõi khi nhiều người cùng nói.
- Tránh các buổi tụ họp đông người.
- Hiểu nhầm lời người khác.
- Nghe giọng nữ và giọng trẻ em khó hơn.
Dòng cuối có lý do kỹ thuật: giọng cao nằm ở dải tần bị ảnh hưởng trước.
Cái giá của việc trì hoãn
Đây là phần quan trọng nhất:
- Giao tiếp mệt mỏi nên người ta rút lui khỏi sinh hoạt xã hội.
- Cô lập xã hội ảnh hưởng tới tâm trạng và sức khoẻ.
- Não phải làm việc nhiều hơn để hiểu, gây mệt mỏi.
- Nhiều nghiên cứu ghi nhận mối liên hệ với sa sút trí tuệ.
- Nguy cơ té ngã tăng.
Điểm thứ tư đáng chú ý: nghe kém được xem là một trong những yếu tố nguy cơ sa sút trí tuệ có thể can thiệp được.
Vì sao người ta trì hoãn
- Nghĩ rằng chưa đủ nặng.
- Ngại bị coi là già.
- Đổ lỗi cho người khác nói nhỏ.
- Sợ chi phí.
- Từng nghe người quen phàn nàn về máy trợ thính.
Điểm thứ ba rất phổ biến và cũng là dấu hiệu nhận biết: khi ai đó liên tục cho rằng mọi người nói không rõ, có thể vấn đề nằm ở tai họ.
Đo thính lực gồm gì
- Nghe âm ở các tần số khác nhau để xác định ngưỡng.
- Kiểm tra khả năng nghe hiểu lời nói.
- Đánh giá chức năng tai giữa.
- Khám tai để loại trừ nguyên nhân khác như ráy tai.
Đây là kiểm tra không đau, không xâm lấn và cho thông tin rõ ràng.
Về máy trợ thính
- Công nghệ đã tiến bộ nhiều so với thế hệ cũ.
- Kích thước nhỏ và kín đáo hơn trước.
- Xử lý tiếng ồn tốt hơn.
- Cần thời gian làm quen — não phải học lại cách nghe.
- Cần được đo và chỉnh phù hợp với từng người.
Điểm thứ tư giải thích vì sao nhiều người bỏ máy sớm: vài tuần đầu nghe lạ và khó chịu là bình thường, không phải máy hỏng.
Vì sao đừng mua máy trôi nổi
- Máy cần được chỉnh theo kết quả đo thính lực của bạn.
- Máy khuếch đại đơn thuần có thể làm nặng thêm tổn thương.
- Không có người theo dõi và điều chỉnh.
- Nghe kém có thể do nguyên nhân chữa được mà chưa được khám.
Điểm cuối quan trọng: một số trường hợp nghe kém do ráy tai hoặc viêm tai giữa xử lý được, không cần máy.
Cách nói chuyện với người nghe kém
- Nói chậm và rõ, không cần hét.
- Đối diện để họ thấy khẩu hình.
- Tắt tivi hoặc giảm tiếng ồn nền.
- Gọi tên trước khi nói để họ chú ý.
- Diễn đạt lại bằng câu khác thay vì lặp y nguyên.
- Kiên nhẫn, đừng nói "thôi bỏ đi".
Điểm áp chót hiệu quả hơn nhiều so với lặp lại: một từ khó nghe lặp lại vẫn khó nghe, nhưng từ khác cùng nghĩa có thể dễ hơn.
Và dòng cuối quan trọng về mặt tình cảm: câu "thôi không quan trọng" khiến người nghe kém cảm thấy bị loại khỏi cuộc trò chuyện.
Với gia đình
- Đưa người thân đi đo thính lực thay vì tranh luận.
- Hỗ trợ giai đoạn làm quen với máy.
- Điều chỉnh môi trường: giảm tiếng ồn nền khi trò chuyện.
- Bao gồm họ trong cuộc trò chuyện, tóm tắt lại khi cần.
Chi phí và lựa chọn
- Máy trợ thính có nhiều mức giá khác nhau.
- Máy đắt hơn không tự động phù hợp hơn với bạn.
- Điều quan trọng là được đo và chỉnh đúng.
- Hãy hỏi về thời gian dùng thử trước khi quyết định.
Dòng cuối là điều nên hỏi ở mọi cơ sở: được thử trong sinh hoạt thật mới biết có hợp không.
Những thiết bị hỗ trợ khác
- Điện thoại có khuếch đại.
- Chuông cửa có đèn báo.
- Phụ đề khi xem tivi.
- Thiết bị nghe không dây kết nối với tivi.
Những thứ này đơn giản nhưng cải thiện sinh hoạt hằng ngày đáng kể.
Khi nào cần khám gấp
- Nghe kém đột ngột, nhất là một bên.
- Kèm chóng mặt.
- Kèm đau tai hoặc chảy dịch.
- Ù tai chỉ một bên.
Tóm lại
Nghe kém theo tuổi diễn ra quá chậm để tự nhận ra, và người ta thường trì hoãn nhiều năm. Cái giá là rút lui khỏi sinh hoạt xã hội, và nghe kém được xem là yếu tố nguy cơ sa sút trí tuệ có thể can thiệp. Nói to không giúp bằng nói chậm, rõ và đối diện. Và máy trợ thính cần vài tuần làm quen — nghe lạ lúc đầu là bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nhiều người trì hoãn dùng máy trợ thính?
Vì nghe kém diễn ra từ từ, vì tâm lý ngại, và vì nhiều người nghĩ chưa đủ nặng.
Nghe kém có liên quan tới sa sút trí tuệ không?
Nhiều nghiên cứu ghi nhận mối liên hệ, và nghe kém được xem là một yếu tố nguy cơ có thể can thiệp.
Nói to hơn có giúp không?
Ít khi. Vấn đề thường là độ rõ chứ không phải âm lượng — nói chậm và rõ hiệu quả hơn.
Khi nào nên đi đo thính lực?
Khi bắt đầu phải hỏi lại thường xuyên hoặc người nhà nhận xét bạn nghe kém.