Tiếp xúc thân thể: nhu cầu sinh học bị xem nhẹ

Trong năm giác quan, xúc giác là giác quan duy nhất mang tính hai chiều: bạn không thể chạm mà không bị chạm.

Và nó có vai trò sinh học lớn hơn nhiều người nghĩ.

Sợi thần kinh riêng cho vuốt ve

• Có loại sợi thần kinh phản ứng đặc biệt với vuốt ve nhẹ, chậm.
• Tốc độ tối ưu tương đương với động tác vuốt tự nhiên của con người.
• Nó dẫn tới vùng não xử lý cảm xúc, không chỉ vùng cảm giác.
• Đây là cơ sở sinh học của cảm giác được an ủi khi có người vỗ về.

Tác động đo được

• Giảm nhịp tim và huyết áp trong thời gian ngắn.
• Ảnh hưởng tới hormone liên quan tới căng thẳng.
• Tăng cảm giác an toàn và kết nối.
• Giảm cảm nhận đau trong một số tình huống.

Dòng cuối có ứng dụng thực tế: người thân nắm tay trong lúc làm thủ thuật giúp người bệnh bớt đau.

Với trẻ sơ sinh

• Da kề da ngay sau sinh giúp ổn định thân nhiệt.
• Ổn định nhịp tim và hô hấp.
• Hỗ trợ việc bú mẹ.
• Giảm căng thẳng cho cả mẹ và con.
• Là phương pháp được khuyến khích rộng rãi.

Phương pháp chăm sóc kiểu kangaroo cho trẻ sinh non dựa trên chính cơ chế này và có bằng chứng tốt.

Với trẻ nhỏ

• Tiếp xúc góp phần vào sự gắn bó an toàn.
• Giúp trẻ tự điều hoà cảm xúc.
• Ôm khi trẻ khóc không làm trẻ hư.
• Trẻ được đáp ứng nhu cầu thường tự tin hơn khi lớn.

Dòng thứ ba là quan niệm cũ cần được đính chính: đáp ứng nhu cầu của trẻ nhỏ không tạo ra sự phụ thuộc có hại.

Với người cao tuổi

Đây là nhóm thiếu tiếp xúc nhất:

• Bạn đời qua đời.
• Con cháu ở xa.
• Vòng bạn bè thu hẹp.
• Ít hoạt động xã hội.
• Có người nhiều tháng không được ai chạm vào ngoài nhân viên y tế.

Dòng cuối là thực tế của không ít người cao tuổi sống một mình.

Cô đơn là vấn đề sức khoẻ

• Cô đơn kéo dài liên quan tới nhiều vấn đề sức khoẻ.
• Nó ảnh hưởng tới giấc ngủ, tâm trạng và hệ miễn dịch.
• Được nghiên cứu như một yếu tố nguy cơ thực sự.
• Không chỉ là chuyện buồn vui.

Những hình thức tiếp xúc khác

Không phải ai cũng có người thân để ôm. Nhưng còn nhiều hình thức:

• Nắm tay, vỗ vai khi gặp bạn bè.
• Cắt tóc, gội đầu.
• Massage.
• Bắt tay khi chào hỏi.
• Chăm sóc thú nuôi.
• Các lớp tập có tiếp xúc như khiêu vũ.

Dòng thứ năm có bằng chứng: tiếp xúc với thú nuôi cũng tạo tác động tương tự ở mức nhất định.

Về sự đồng thuận

• Tiếp xúc chỉ có lợi khi được mong muốn.
• Tiếp xúc không mong muốn gây khó chịu và căng thẳng.
• Cần hỏi và tôn trọng ranh giới.
• Với trẻ em, dạy trẻ rằng cơ thể mình là của mình.
• Không ép trẻ ôm người lớn nếu trẻ không muốn.

Hai dòng cuối quan trọng: dạy trẻ về ranh giới cơ thể là một phần của bảo vệ trẻ.

Khác biệt văn hoá và cá nhân

• Mức độ tiếp xúc phù hợp khác nhau giữa các nền văn hoá.
• Cũng khác nhau nhiều giữa từng người.
• Một số người nhạy cảm với tiếp xúc hơn.
• Điều này cần được tôn trọng chứ không phải sửa.

Với người chăm sóc

• Tiếp xúc nhẹ nhàng khi chăm sóc có ý nghĩa với người bệnh.
• Báo trước khi chạm vào người không nhìn thấy hoặc lú lẫn.
• Nắm tay khi nói chuyện.
• Xoa lưng, chải tóc là cách thể hiện sự quan tâm.

Dòng thứ hai quan trọng: chạm bất ngờ vào người thị lực kém hoặc sa sút trí tuệ có thể làm họ hoảng sợ.

Khi không thể tiếp xúc trực tiếp

• Có giai đoạn người ta phải xa cách vì lý do sức khoẻ.
• Gọi video không thay thế được nhưng vẫn có ích.
• Chăn đắp nặng, tắm nước ấm tạo cảm giác tương tự ở mức nào đó.
• Tự massage tay, chân cũng có tác dụng nhất định.

Những biện pháp này không bằng tiếp xúc thật nhưng tốt hơn là không có gì.

Trong bệnh viện

• Người bệnh nằm viện thường thiếu tiếp xúc mang tính an ủi.
• Phần lớn tiếp xúc họ nhận là thủ thuật y tế.
• Người nhà nắm tay, xoa lưng có ý nghĩa lớn.
• Điều này đặc biệt quan trọng với người cao tuổi và trẻ em.

Sự có mặt và tiếp xúc của người thân là phần chăm sóc mà nhân viên y tế không thay thế được.

Điều đáng làm

• Ôm người thân thường xuyên hơn.
• Thăm người cao tuổi, không chỉ gọi điện.
• Duy trì các sinh hoạt có tiếp xúc xã hội.
• Nhận ra rằng đây là nhu cầu, không phải sự yếu đuối.

Dòng thứ hai đáng nhấn mạnh: cuộc gọi video không thay thế được sự có mặt.

Tóm lại

Có loại sợi thần kinh riêng phản ứng với vuốt ve nhẹ và nối tới vùng cảm xúc — nên tiếp xúc thân thể có tác động sinh học thật, không chỉ là chuyện tình cảm. Người cao tuổi sống một mình là nhóm thiếu tiếp xúc nhất, và cô đơn kéo dài là yếu tố nguy cơ sức khoẻ thực sự. Tiếp xúc chỉ có lợi khi được mong muốn — dạy trẻ về ranh giới cơ thể là một phần của việc bảo vệ trẻ.

Câu hỏi thường gặp