Bảo vệ đôi tay: bộ phận cảm nhận tinh tế nhất

Bài cuối của phần xúc giác nói về bộ phận mang phần lớn giá trị của giác quan này: đôi tay.

Vì sao tay đặc biệt

• Mật độ thụ thể ở đầu ngón cao nhất cơ thể.
• Vùng vỏ não dành cho bàn tay rất lớn.
• Tay là công cụ khám phá thế giới vật chất.
• Mất cảm giác ở tay ảnh hưởng tới gần như mọi việc hằng ngày.

Viêm da tiếp xúc ở tay

Đây là vấn đề phổ biến nhất:

• Do tiếp xúc lặp lại với nước, xà phòng, hoá chất.
• Da khô, nứt, đỏ, ngứa.
• Nứt sâu gây đau và dễ nhiễm trùng.
• Hay gặp ở người nội trợ, nhân viên y tế, thợ làm tóc, đầu bếp.

Cách phòng

• Đeo găng khi rửa bát và dùng hoá chất tẩy rửa.
• Găng cotton bên trong nếu đeo lâu để thấm mồ hôi.
• Lau khô tay kỹ, kể cả kẽ ngón.
• Bôi dưỡng ẩm sau mỗi lần rửa.
• Chọn sản phẩm rửa tay dịu nhẹ.
• Dùng nước ấm vừa thay vì nước nóng.

Dòng thứ tư là việc quan trọng nhất và cũng hay bị bỏ qua nhất — để một tuýp dưỡng ẩm cạnh bồn rửa giúp nhớ.

Về rửa tay

• Rửa tay vẫn cần thiết để phòng bệnh.
• Vấn đề không phải rửa mà là không dưỡng ẩm sau đó.
• Dung dịch sát khuẩn có cồn thực ra ít gây khô hơn xà phòng nếu có chất dưỡng.
• Không rửa tay để tránh khô là đánh đổi bất lợi.

Bảo vệ khi làm việc

• Găng phù hợp với loại công việc.
• Găng cao su cho hoá chất tẩy rửa.
• Găng chống cắt cho công việc với dao, kính.
• Găng dày cho công việc nặng.
• Kiểm tra găng không thủng trước khi dùng với hoá chất.

Một loại găng không phù hợp với mọi việc — găng y tế mỏng không bảo vệ khỏi dung môi mạnh.

Trong bếp

• Dùng thớt ổn định, không trơn trượt.
• Dao sắc an toàn hơn dao cùn vì không bị trượt.
• Cong ngón tay khi giữ thực phẩm để cắt.
• Không đưa tay vào chậu có dao ngâm trong nước.
• Dùng khăn khô khi cầm nồi nóng — khăn ướt truyền nhiệt nhanh.

Dòng cuối là nguyên nhân bỏng tay rất phổ biến mà ít người biết.

Xử trí vết cắt

• Rửa dưới vòi nước sạch.
• Ấn cầm máu bằng gạc sạch.
• Sát khuẩn và băng lại.
• Theo dõi dấu hiệu nhiễm trùng.

Cần đi khám khi: vết sâu, chảy máu không cầm, mất cảm giác đầu ngón, không gấp duỗi được, do vật gỉ sét hoặc bẩn, hoặc do động vật cắn.

Về vết thương mất cảm giác

• Mất cảm giác ở đầu ngón gợi ý tổn thương thần kinh.
• Cần được đánh giá sớm.
• Khâu nối thần kinh có thời gian vàng.
• Đừng chờ xem có tự hồi phục không.

Bỏng tay

• Làm mát ngay dưới vòi nước mát khoảng vài chục phút.
• Không dùng nước đá trực tiếp.
• Không bôi kem đánh răng, nước mắm hay các mẹo dân gian.
• Tháo nhẫn và đồ trang sức ngay trước khi sưng.
• Che bằng gạc sạch.
• Đi khám nếu bỏng rộng, sâu, hoặc ở khớp ngón.

Dòng thứ tư quan trọng và hay bị quên: nhẫn không tháo kịp có thể gây thắt nghẽn khi ngón sưng.

Chấn thương do lặp lại

• Gõ phím, dùng chuột, thao tác lặp lại gây mỏi và đau.
• Có thể dẫn tới viêm gân và hội chứng chèn ép.
• Nghỉ ngắn định kỳ có tác dụng phòng ngừa.
• Điều chỉnh tư thế và dụng cụ làm việc.
• Không bỏ qua đau kéo dài.

Dòng cuối quan trọng: đau lặp lại là tín hiệu cần điều chỉnh, không phải thứ để chịu đựng.

Chăm sóc móng

• Cắt thẳng, không cắt quá sát.
• Không cắt sâu vào khoé.
• Giữ khô để tránh nấm.
• Không dùng chung dụng cụ cắt móng.
• Cẩn thận với dịch vụ làm móng không đảm bảo vệ sinh.

Dụng cụ hỗ trợ khi tay yếu

• Dao, thìa có cán to dễ cầm hơn.
• Dụng cụ mở nắp chai lọ.
• Thảm chống trượt dưới bát đĩa.
• Tay nắm cửa dạng gạt dễ hơn dạng xoay.

Những điều chỉnh nhỏ này giúp người tay yếu giữ được khả năng tự làm việc của mình.

Giữ khéo léo của bàn tay

• Duy trì các hoạt động dùng tay tinh tế.
• Đan, thêu, nấu ăn, làm vườn đều có ích.
• Bài tập nắm mở bàn tay đơn giản.
• Không để tay bất động kéo dài.

Như mọi kỹ năng vận động, sự khéo léo của bàn tay duy trì được bằng cách sử dụng thường xuyên.

Với người mất cảm giác ở tay

• Kiểm tra tay bằng mắt thường xuyên.
• Kiểm tra nhiệt độ nước bằng khuỷu tay hoặc nhiệt kế.
• Cẩn thận khi cầm đồ nóng.
• Đeo găng bảo vệ khi làm việc.
• Xử lý vết thương nhỏ ngay dù không đau.

Tóm lại

Đầu ngón tay là nơi nhạy nhất trên cơ thể, và mất cảm giác ở đó ảnh hưởng tới gần như mọi việc. Viêm da tiếp xúc phòng được bằng găng tay và dưỡng ẩm sau mỗi lần rửa. Khăn ướt truyền nhiệt nhanh nên không dùng để cầm nồi nóng. Và vết thương ở tay kèm mất cảm giác đầu ngón cần được khám sớm vì khâu nối thần kinh có thời gian vàng.

Câu hỏi thường gặp