Tê bì và mất cảm giác: khi nào là dấu hiệu đáng lo

Tê bì là triệu chứng rất phổ biến, từ hoàn toàn vô hại tới dấu hiệu của vấn đề nghiêm trọng.

Tê thoáng qua — bình thường

• Ngồi hoặc nằm đè lên dây thần kinh.
• Cảm giác tê rồi kiến bò khi hồi phục.
• Hết hoàn toàn trong vài phút.
• Không để lại yếu cơ.

Đây là hiện tượng cơ học đơn giản và không đáng lo.

Khi nào cần chú ý

• Tê kéo dài hoặc thường xuyên tái diễn.
• Tê cả hai bên đối xứng.
• Lan dần rộng hơn.
• Kèm yếu cơ.
• Kèm đau bỏng rát.
• Ảnh hưởng tới sinh hoạt.

Dấu hiệu cấp cứu

Đây là phần quan trọng nhất:

• Tê hoặc yếu đột ngột một bên cơ thể.
• Kèm méo miệng.
• Kèm nói khó hoặc không hiểu lời nói.
• Kèm nhìn mờ đột ngột.
• Kèm chóng mặt dữ dội, mất thăng bằng.

Đây là dấu hiệu đột quỵ — gọi cấp cứu ngay, thời gian là yếu tố quyết định. Đừng chờ xem có tự hết không.

Dấu hiệu cần cấp cứu khác

• Tê vùng bẹn và quanh hậu môn.
• Kèm bí tiểu hoặc không kiểm soát được tiểu tiện.
• Kèm yếu hai chân tăng dần.

Tổ hợp này gợi ý chèn ép tuỷ sống vùng thấp và cần xử lý cấp.

Bệnh thần kinh ngoại biên

• Thường bắt đầu ở bàn chân, đối xứng hai bên.
• Cảm giác tê, kiến bò, bỏng rát.
• Nặng hơn về đêm.
• Lan dần lên trên theo thời gian.
• Có thể ảnh hưởng tới bàn tay sau đó.

Kiểu phân bố này khá đặc trưng và là lý do nên đi khám để tìm nguyên nhân.

Nguyên nhân thường gặp

• Đái tháo đường — nguyên nhân hàng đầu.
• Thiếu vitamin B12.
• Rượu.
• Bệnh thận.
• Bệnh tuyến giáp.
• Một số thuốc, đặc biệt thuốc điều trị ung thư.
• Nhiễm trùng.
• Bệnh tự miễn.

Điểm quan trọng: nhiều nguyên nhân trong danh sách này điều trị được, nên tìm nguyên nhân là việc đáng làm.

Bàn chân người đái tháo đường

Đây là vấn đề có hậu quả nặng nhất và phòng được:

• Mất cảm giác làm không nhận ra vết thương nhỏ.
• Vết thương không được chú ý sẽ nhiễm trùng.
• Tuần hoàn kém làm lành chậm.
• Có thể dẫn tới hậu quả nghiêm trọng.

Việc cần làm hằng ngày:

• Kiểm tra bàn chân mỗi ngày, cả lòng bàn chân.
• Dùng gương nếu khó nhìn.
• Không đi chân trần.
• Kiểm tra bên trong giày trước khi đi.
• Không dùng nước quá nóng — kiểm tra bằng khuỷu tay hoặc nhiệt kế.
• Cắt móng cẩn thận, không cắt sát.
• Báo ngay khi có vết thương.

Dòng thứ năm là rủi ro bỏng thật: người mất cảm giác không biết nước quá nóng.

Hội chứng ống cổ tay

• Dây thần kinh bị chèn ở cổ tay.
• Tê ở ngón cái, trỏ, giữa và nửa ngón đeo nhẫn.
• Nặng hơn về đêm, hay phải vẩy tay cho đỡ.
• Liên quan tới công việc dùng tay lặp lại.
• Có thể xuất hiện trong thai kỳ.

Điều trị sớm cho kết quả tốt hơn — nếu để lâu có thể yếu cơ bàn tay khó hồi phục.

Chèn ép thần kinh từ cột sống

• Tê theo một dải nhất định ở tay hoặc chân.
• Thường một bên.
• Có thể kèm đau lan.
• Nặng hơn với một số tư thế.

Về vitamin B12

• Thiếu B12 gây tổn thương thần kinh có thể không hồi phục nếu để lâu.
• Nguy cơ cao ở người ăn chay trường, người cao tuổi, người dùng một số thuốc dạ dày lâu dài.
• Xét nghiệm đơn giản và điều trị hiệu quả nếu phát hiện sớm.

Đây là một trong những lý do rõ nhất để đi khám khi tê bì kéo dài — đừng bỏ lỡ một nguyên nhân chữa được.

Chăm sóc khi có bệnh thần kinh ngoại biên

• Kiểm soát tốt nguyên nhân nền, đặc biệt đường huyết.
• Bảo vệ vùng mất cảm giác khỏi chấn thương.
• Giữ ẩm da chân để tránh nứt nẻ.
• Đi giày vừa vặn, không quá chật.
• Vận động đều đặn giúp tuần hoàn.

Dòng đầu tiên quan trọng nhất: kiểm soát đường huyết tốt làm chậm tiến triển tổn thương thần kinh.

Về đau thần kinh đi kèm

• Nhiều người vừa tê vừa đau bỏng rát.
• Loại đau này không đáp ứng tốt với thuốc giảm đau thông thường.
• Có nhóm thuốc riêng được dùng cho tình trạng này.
• Hãy nói rõ tính chất cơn đau với bác sĩ.

Dòng thứ hai giải thích vì sao nhiều người thấy uống thuốc giảm đau mà không đỡ.

Khám gồm gì

• Hỏi bệnh sử và mô tả kiểu tê.
• Khám cảm giác, phản xạ, sức cơ.
• Xét nghiệm máu tìm nguyên nhân.
• Đo dẫn truyền thần kinh khi cần.
• Chẩn đoán hình ảnh nếu nghi chèn ép.

Với người chăm sóc

• Giúp kiểm tra bàn chân người thân nếu họ khó cúi.
• Để ý dáng đi thay đổi hoặc hay vấp.
• Kiểm tra giày có vừa không.
• Nhắc lịch khám bàn chân định kỳ.

Dòng đầu tiên rất thực tế: nhiều người cao tuổi không tự nhìn được lòng bàn chân mình.

Tóm lại

Tê chân do ngồi lâu là bình thường, nhưng tê kéo dài cần tìm nguyên nhân — nhiều nguyên nhân điều trị được, như thiếu vitamin B12. Tê đột ngột một bên kèm méo miệng hoặc nói khó là dấu hiệu đột quỵ, cần gọi cấp cứu ngay. Và người đái tháo đường cần kiểm tra bàn chân hằng ngày vì mất cảm giác làm họ không nhận ra vết thương.

Câu hỏi thường gặp