Khô mắt: vấn đề nhỏ mà ảnh hưởng lớn tới chất lượng sống

Khô mắt hiếm khi nguy hiểm, nhưng nó ảnh hưởng tới chất lượng sống hằng ngày nhiều hơn người ta nghĩ.

Nước mắt không chỉ là nước

Màng phim nước mắt có ba lớp:

• Lớp dầu ngoài cùng — ngăn bay hơi, do tuyến ở bờ mi tiết ra.
• Lớp nước ở giữa — phần lớn thể tích, do tuyến lệ tiết.
• Lớp nhầy trong cùng — giúp nước bám đều lên giác mạc.

Thiếu bất kỳ lớp nào cũng gây khô mắt, và nguyên nhân phổ biến nhất lại nằm ở lớp dầu chứ không phải lớp nước.

Hai kiểu khô mắt

• Thiếu tiết — tuyến lệ không tiết đủ.
• Bay hơi nhanh — tiết đủ nhưng lớp dầu kém nên nước bay hơi.
• Kiểu thứ hai phổ biến hơn.
• Nhiều người có cả hai.

Phân biệt này ảnh hưởng tới cách xử lý — đây là lý do nên khám thay vì tự dùng thuốc nhỏ mãi.

Nghịch lý chảy nước mắt

• Nhiều người khô mắt lại than chảy nước mắt.
• Khô gây kích ứng, kích ứng kích hoạt phản xạ tiết.
• Nước mắt phản xạ loãng, thiếu thành phần giữ ẩm.
• Nó chảy ra ngoài chứ không bám lên mắt.

Vì vậy chảy nước mắt không loại trừ được chẩn đoán khô mắt.

Nguyên nhân thường gặp

• Nhìn màn hình lâu làm giảm chớp mắt.
• Môi trường điều hoà, quạt thổi trực tiếp.
• Tuổi tác — tiết nước mắt giảm dần.
• Thay đổi nội tiết, đặc biệt quanh tuổi mãn kinh.
• Đeo kính áp tròng.
• Viêm bờ mi.
• Một số thuốc.
• Một số bệnh tự miễn.

Điểm áp chót đáng biết: thuốc dị ứng, thuốc chống trầm cảm, thuốc huyết áp và thuốc tránh thai đều có thể góp phần.

Về chớp mắt

• Chớp mắt trải đều màng phim nước mắt.
• Khi tập trung nhìn màn hình, tần suất chớp giảm rõ rệt.
• Chớp không trọn vẹn cũng làm lớp dầu không được trải đều.
• Đây là nguyên nhân chính của mỏi mắt khi dùng máy tính.

Điểm cuối đáng nhấn mạnh vì nhiều quảng cáo đổ lỗi cho ánh sáng xanh, trong khi vấn đề chủ yếu là chớp mắt.

Biện pháp không dùng thuốc

• Chớp mắt có ý thức khi làm việc lâu.
• Nghỉ mắt định kỳ, nhìn ra xa.
• Đặt màn hình thấp hơn tầm mắt để mi che bớt.
• Tránh quạt và điều hoà thổi thẳng vào mặt.
• Dùng máy tạo ẩm nếu phòng quá khô.
• Uống đủ nước.

Điểm thứ ba có cơ sở: mắt nhìn xuống thì khe mi hẹp hơn, giảm diện tích bay hơi.

Chườm ấm và vệ sinh bờ mi

• Hữu ích khi nguyên nhân là tuyến dầu bờ mi hoạt động kém.
• Chườm ấm làm dầu trong tuyến lỏng ra.
• Massage nhẹ bờ mi giúp đẩy dầu ra.
• Vệ sinh bờ mi bằng dung dịch phù hợp.
• Cần làm đều đặn mới thấy tác dụng.

Hãy hỏi bác sĩ mắt về cách thực hiện đúng — làm sai có thể gây kích ứng thêm.

Nước mắt nhân tạo

• Có nhiều loại với độ đặc và thành phần khác nhau.
• Loại có chất bảo quản không nên dùng quá nhiều lần mỗi ngày.
• Loại không chất bảo quản phù hợp khi cần dùng thường xuyên.
• Loại đặc dùng ban đêm nhưng làm mờ tạm thời.

Hãy hỏi dược sĩ để chọn loại phù hợp với mức độ và tần suất bạn cần.

Cẩn thận với thuốc nhỏ làm trắng mắt

• Loại này co mạch làm mắt bớt đỏ tạm thời.
• Không điều trị nguyên nhân.
• Dùng kéo dài có thể gây đỏ nặng hơn khi ngưng.
• Không phải là nước mắt nhân tạo.

Đây là nhầm lẫn phổ biến ở quầy thuốc — hai loại này khác nhau hoàn toàn.

Với người đeo kính áp tròng

• Kính làm tăng bay hơi nước mắt.
• Nên dùng loại nhỏ mắt dành riêng cho người đeo kính.
• Giảm thời gian đeo nếu khô nhiều.
• Cân nhắc đổi loại kính, hỏi bác sĩ.

Khô mắt sau phẫu thuật khúc xạ

• Là tác dụng không mong muốn thường gặp.
• Do các sợi thần kinh giác mạc bị ảnh hưởng.
• Thường cải thiện dần trong nhiều tháng.
• Cần được biết trước khi quyết định mổ.

Người đã có khô mắt trước mổ cần được đánh giá kỹ hơn — đây là điều nên hỏi bác sĩ.

Về chế độ ăn

• Omega-3 được nghiên cứu trong khô mắt với kết quả lẫn lộn.
• Uống đủ nước có vai trò hỗ trợ.
• Không có thực phẩm nào giải quyết được nguyên nhân cơ học.
• Bỏ hút thuốc có lợi vì khói làm nặng triệu chứng.

Điểm cuối thực tế hơn nhiều so với việc tìm thực phẩm bổ sung.

Khi nào cần đi khám

• Triệu chứng kéo dài dù đã thử các biện pháp.
• Đau nhiều.
• Nhìn mờ không cải thiện khi chớp.
• Mắt đỏ kéo dài.
• Cảm giác có dị vật liên tục.
• Khô mắt kèm khô miệng và đau khớp.

Dòng cuối đáng lưu ý: tổ hợp này có thể gợi ý một bệnh tự miễn cần được đánh giá.

Tóm lại

Nước mắt có ba lớp, và nguyên nhân khô mắt phổ biến nhất là lớp dầu kém chứ không phải thiếu nước. Chảy nước mắt nhiều không loại trừ khô mắt — đó là nước mắt phản xạ không giữ ẩm được. Mỏi mắt khi dùng màn hình chủ yếu do giảm chớp mắt. Và thuốc nhỏ làm trắng mắt không phải nước mắt nhân tạo, dùng kéo dài có thể phản tác dụng.

Câu hỏi thường gặp