Đục thuỷ tinh thể: nguyên nhân gây mù phổ biến nhưng chữa được

Đục thuỷ tinh thể là nguyên nhân hàng đầu gây giảm thị lực ở người cao tuổi trên thế giới. Điều đáng nói là nó chữa được.

Chuyện gì xảy ra

• Thuỷ tinh thể vốn trong suốt.
• Theo thời gian, protein trong đó biến đổi và kết tụ.
• Thuỷ tinh thể đục dần, ánh sáng tán xạ.
• Hình ảnh mờ và giảm tương phản.

Quá trình này diễn ra chậm qua nhiều năm, nên người bệnh thường quen dần mà không nhận ra mức độ.

Dấu hiệu

• Nhìn mờ như qua lớp sương.
• Chói sáng nhiều, đặc biệt khi lái xe ban đêm.
• Thấy quầng sáng quanh đèn.
• Màu sắc nhạt và ngả vàng.
• Phải tăng ánh sáng mới đọc được.
• Đổi kính thường xuyên nhưng vẫn không rõ.

Dấu hiệu thứ hai thường là thứ khiến người ta đi khám đầu tiên, vì nó ảnh hưởng tới việc lái xe.

Một hiện tượng thú vị

• Một số người thấy nhìn gần tốt hơn tạm thời.
• Do thay đổi chỉ số khúc xạ của thuỷ tinh thể.
• Người từng cần kính đọc bỗng đọc được không kính.
• Nhưng đây là dấu hiệu đục đang tiến triển, không phải mắt khá lên.

Hiện tượng này có thể khiến người ta trì hoãn đi khám vì tưởng mắt tốt lên.

Các yếu tố nguy cơ

• Tuổi — yếu tố lớn nhất.
• Đái tháo đường.
• Tiếp xúc nhiều tia cực tím.
• Hút thuốc.
• Chấn thương mắt.
• Dùng corticoid kéo dài.
• Tiền sử gia đình.

Điểm áp chót đáng lưu ý: đây là một trong những lý do không nên tự dùng thuốc nhỏ mắt có corticoid kéo dài.

Về thuốc nhỏ mắt "làm tan đục"

• Không có bằng chứng sản phẩm nào làm tan đục đã hình thành.
• Protein đã biến đổi và kết tụ không hoàn nguyên được.
• Dùng sản phẩm này có thể làm trì hoãn điều trị hiệu quả.

Nếu thị lực đang ảnh hưởng sinh hoạt, việc cần làm là đi khám để đánh giá phẫu thuật.

Về phẫu thuật

• Thuỷ tinh thể đục được lấy ra và thay bằng thuỷ tinh thể nhân tạo.
• Đây là một trong những phẫu thuật được thực hiện nhiều nhất trên thế giới.
• Thường làm ngoại trú, gây tê tại chỗ.
• Thời gian mổ ngắn.
• Phục hồi thị lực thường nhanh.

Như mọi phẫu thuật, vẫn có rủi ro — bác sĩ sẽ trao đổi cụ thể với bạn về trường hợp của mình.

Khi nào nên mổ

• Không cần chờ "chín" như quan niệm cũ.
• Tiêu chí chính là ảnh hưởng tới sinh hoạt.
• Khó lái xe, khó đọc, khó nhận mặt người quen là dấu hiệu.
• Nguy cơ té ngã tăng cũng là lý do.

Quan niệm chờ đục "chín" là di sản của kỹ thuật mổ cũ và không còn phù hợp.

Về loại thuỷ tinh thể nhân tạo

• Có nhiều loại với đặc tính khác nhau.
• Loại đơn tiêu cự cho thị lực rõ ở một khoảng cách.
• Có loại đa tiêu cự nhưng không phù hợp với mọi người.
• Chi phí khác nhau đáng kể.

Hãy hỏi bác sĩ về lựa chọn phù hợp với nhu cầu sinh hoạt và điều kiện của bạn.

Sau mổ

• Tuân thủ lịch nhỏ thuốc theo chỉ định.
• Tránh dụi mắt.
• Tránh nước bẩn vào mắt.
• Đi khám lại đúng hẹn.
• Báo ngay nếu đau nhiều, mắt đỏ tăng, thị lực giảm đột ngột.

Dòng cuối là những dấu hiệu cần liên hệ bác sĩ ngay, không chờ tới lịch hẹn.

Phòng ngừa

• Đeo kính râm chống tia cực tím khi ra nắng.
• Không hút thuốc.
• Kiểm soát đường huyết nếu có đái tháo đường.
• Không tự dùng thuốc nhỏ mắt có corticoid.
• Khám mắt định kỳ sau tuổi trung niên.

Không có cách nào ngăn hoàn toàn, nhưng những việc này làm chậm quá trình.

Đục thuỷ tinh thể ở người trẻ

• Hiếm hơn nhưng vẫn xảy ra.
• Nguyên nhân có thể là chấn thương, bệnh chuyển hoá, hoặc dùng thuốc.
• Có dạng bẩm sinh cần phát hiện sớm ở trẻ.
• Đục bẩm sinh không xử lý sớm ảnh hưởng tới phát triển thị giác.

Điểm cuối là lý do khám mắt sơ sinh có ý nghĩa: não cần tín hiệu thị giác rõ trong giai đoạn đầu để phát triển bình thường.

Về hiện tượng đục bao sau

• Một số người thấy mờ lại sau mổ vài tháng tới vài năm.
• Do lớp màng phía sau thuỷ tinh thể nhân tạo bị đục.
• Đây không phải đục tái phát.
• Xử lý bằng một thủ thuật laser ngắn, làm ngoại trú.

Nếu thị lực mờ lại sau mổ, hãy đi khám — đây thường là vấn đề xử lý đơn giản.

Với người chăm sóc

• Người cao tuổi ít khi chủ động kêu về thị lực.
• Để ý dấu hiệu gián tiếp: ngại ra ngoài, hay va vấp, ngừng đọc sách.
• Thị lực kém làm tăng nguy cơ té ngã đáng kể.
• Đưa đi khám mắt định kỳ.

Điểm thứ ba là lý do thực tế quan trọng: cải thiện thị lực ở người cao tuổi làm giảm nguy cơ té ngã và gãy xương.

Tóm lại

Đục thuỷ tinh thể tiến triển chậm nên người bệnh quen dần mà không nhận ra mức độ — chói sáng khi lái xe ban đêm thường là dấu hiệu đầu tiên. Không có thuốc nhỏ nào làm tan đục đã hình thành. Không cần chờ đục "chín" mới mổ; tiêu chí là ảnh hưởng tới sinh hoạt. Và cải thiện thị lực ở người cao tuổi làm giảm rõ nguy cơ té ngã.

Câu hỏi thường gặp