Tật khúc xạ là vấn đề mắt phổ biến nhất, và cũng là nhóm có nhiều hiểu nhầm lưu truyền nhất.
Nguyên lý chung
- Mắt bình thường hội tụ ánh sáng đúng trên võng mạc.
- Tật khúc xạ là khi điểm hội tụ không rơi đúng chỗ đó.
- Nguyên nhân có thể do chiều dài nhãn cầu hoặc do độ cong giác mạc.
Cận thị
- Ánh sáng hội tụ trước võng mạc.
- Nhìn gần rõ, nhìn xa mờ.
- Thường do nhãn cầu dài hơn bình thường.
- Hay xuất hiện và tiến triển trong tuổi học đường.
Viễn thị
- Ánh sáng hội tụ sau võng mạc.
- Nhìn xa dễ hơn nhìn gần, nhưng mức độ nhẹ có thể bù trừ được.
- Người trẻ có thể tự điều tiết bù, nhưng dễ mỏi mắt.
- Biểu hiện rõ hơn khi lớn tuổi.
Loạn thị
- Giác mạc hoặc thuỷ tinh thể không đều về độ cong.
- Ánh sáng hội tụ ở nhiều điểm thay vì một.
- Hình ảnh mờ nhoè ở mọi khoảng cách.
- Thường đi kèm cận hoặc viễn.
Lão thị — khác hẳn ba tật trên
- Không phải tật khúc xạ mà là mất khả năng điều tiết.
- Thuỷ tinh thể cứng dần theo tuổi.
- Xảy ra với gần như mọi người.
- Người cận nhẹ có thể bỏ kính ra để đọc gần.
Điểm cuối giải thích hiện tượng nhiều người tưởng là "mắt tự khỏi cận".
Hiểu nhầm phổ biến nhất
"Đeo kính làm mắt yếu thêm" — điều này không đúng:
- Kính chỉ bẻ hướng ánh sáng trước khi vào mắt.
- Nó không thay đổi cấu trúc mắt.
- Cận thị tiến triển theo tuổi dù có đeo kính hay không.
- Không đeo kính khi cần làm mỏi mắt và ảnh hưởng học tập.
Ở trẻ em, việc không đeo kính đúng độ còn có thể ảnh hưởng tới phát triển thị giác.
Vì sao cận thị ngày càng phổ biến
- Yếu tố di truyền có vai trò rõ.
- Nhưng tốc độ tăng nhanh gợi ý yếu tố môi trường.
- Nhiều nghiên cứu cho thấy thời gian ở ngoài trời có tác dụng bảo vệ.
- Cơ chế được cho là liên quan tới cường độ ánh sáng tự nhiên.
- Nhìn gần nhiều cũng được coi là yếu tố góp phần.
Điểm thứ ba là phát hiện thực tế nhất: cho trẻ ra ngoài trời nhiều hơn là biện pháp có bằng chứng và không tốn kém.
Với trẻ em
- Khám mắt định kỳ, kể cả khi trẻ không kêu.
- Trẻ thường không biết mình nhìn kém vì không có gì để so sánh.
- Dấu hiệu: nheo mắt, ngồi sát màn hình, kêu đau đầu, học sa sút.
- Khuyến khích chơi ngoài trời.
- Đeo kính đúng độ khi được chỉ định.
Điểm thứ hai quan trọng: một đứa trẻ nhìn mờ từ nhỏ cho rằng mọi người đều nhìn như vậy.
Về kiểm soát tiến triển cận thị
- Có một số phương pháp được nghiên cứu để làm chậm tiến triển ở trẻ.
- Bao gồm loại kính chuyên biệt và một số phương pháp khác.
- Cần được bác sĩ nhãn khoa đánh giá và theo dõi.
- Không phải trẻ nào cũng phù hợp.
Nếu con bạn có độ cận tăng nhanh, hãy hỏi bác sĩ nhãn khoa về các lựa chọn này.
Kính áp tròng
- Tiện lợi và có tầm nhìn tự nhiên hơn.
- Nhưng đòi hỏi vệ sinh nghiêm ngặt.
- Nhiễm trùng giác mạc là biến chứng nghiêm trọng.
- Không ngủ với kính trừ loại được chỉ định riêng.
- Không dùng nước máy để rửa kính.
- Không đeo quá thời gian khuyến cáo.
Điểm áp chót liên quan tới một loại ký sinh trùng trong nước có thể gây nhiễm trùng giác mạc rất nặng.
Về kính áp tròng thẩm mỹ
- Kính màu không độ vẫn là thiết bị y tế.
- Mua trôi nổi không rõ nguồn gốc là rủi ro thật.
- Cần được đo và tư vấn như kính có độ.
- Đã có nhiều ca tổn thương giác mạc do dùng sai.
Phẫu thuật khúc xạ
- Có nhiều phương pháp khác nhau.
- Cần khám đánh giá kỹ trước khi quyết định.
- Không phù hợp với mọi người — độ dày giác mạc và một số bệnh mắt là yếu tố loại trừ.
- Độ cận cần ổn định trước khi mổ.
- Có tác dụng không mong muốn cần biết trước, như khô mắt.
- Không ngăn được lão thị sau này.
Hãy trao đổi kỹ với bác sĩ nhãn khoa về lợi ích và rủi ro cho trường hợp cụ thể của bạn.
Khám mắt định kỳ
- Không chỉ đo độ mà còn kiểm tra các bệnh khác.
- Nhiều bệnh mắt không có triệu chứng ở giai đoạn sớm.
- Người đái tháo đường cần khám đáy mắt định kỳ.
- Tiền sử gia đình có bệnh mắt là lý do khám sớm hơn.
Tóm lại
Đeo kính không làm mắt yếu thêm — kính chỉ bẻ hướng ánh sáng, không thay đổi cấu trúc mắt. Lão thị là do thuỷ tinh thể cứng theo tuổi, khác hẳn viễn thị. Thời gian ở ngoài trời có tác dụng bảo vệ với cận thị ở trẻ, đây là biện pháp có bằng chứng và không tốn kém. Và kính áp tròng, kể cả loại thẩm mỹ không độ, vẫn là thiết bị y tế cần vệ sinh nghiêm ngặt.
Câu hỏi thường gặp
Đeo kính có làm mắt yếu thêm không?
Không. Kính chỉ điều chỉnh đường đi của ánh sáng, không làm mắt phụ thuộc hay yếu đi.
Vì sao trẻ em bị cận ngày càng nhiều?
Nhiều nghiên cứu cho thấy thời gian ở ngoài trời ít là yếu tố quan trọng, bên cạnh yếu tố di truyền.
Lão thị có phải viễn thị không?
Không. Lão thị là do thuỷ tinh thể cứng lại theo tuổi, khác với viễn thị về cơ chế.
Phẫu thuật khúc xạ có phù hợp với mọi người không?
Không. Cần khám đánh giá kỹ; một số tình trạng mắt là chống chỉ định.