Mất vị giác: nguyên nhân và điều có thể làm

Khi ai đó nói "tôi mất vị giác", phần lớn trường hợp thực ra là mất khứu giác. Nhưng mất vị giác thật cũng tồn tại và có nguyên nhân riêng.

Cách tự phân biệt

• Bịt mũi kín.
• Nếm một chút đường, rồi một chút muối, rồi một chút chanh.
• Nếu vẫn phân biệt được ngọt, mặn, chua thì vị giác còn.
• Khi đó vấn đề nằm ở khứu giác.

Phân biệt này quan trọng vì nguyên nhân và cách xử lý khác nhau.

Nguyên nhân mất vị giác thật

• Khô miệng.
• Một số thuốc.
• Vấn đề răng miệng, nhiễm nấm miệng.
• Thiếu một số vi chất.
• Tổn thương thần kinh.
• Xạ trị vùng đầu cổ.
• Một số bệnh toàn thân.
• Hút thuốc.

Khô miệng — nguyên nhân hay bị bỏ qua

• Chất tạo vị phải hoà tan trong nước bọt mới tới được thụ thể.
• Thiếu nước bọt làm giảm cảm nhận vị rõ rệt.
• Cũng làm tăng nguy cơ sâu răng và nhiễm nấm.
• Rất phổ biến ở người cao tuổi và người dùng nhiều thuốc.

Nhiều nhóm thuốc gây khô miệng: thuốc dị ứng, thuốc huyết áp, thuốc chống trầm cảm, thuốc lợi tiểu. Nếu bạn bị khô miệng khi đang dùng thuốc, hãy nói với bác sĩ hoặc dược sĩ.

Cách cải thiện khô miệng

• Uống nước từng ngụm nhỏ thường xuyên.
• Nhai kẹo cao su không đường kích thích tiết nước bọt.
• Ngậm viên không đường có vị chua nhẹ.
• Tránh rượu, thuốc lá và nước súc miệng có cồn.
• Dùng máy tạo ẩm khi ngủ nếu phòng khô.
• Có sản phẩm nước bọt nhân tạo — hỏi dược sĩ.

Dòng thứ tư quan trọng: nước súc miệng chứa cồn làm khô miệng nặng thêm.

Thuốc gây thay đổi vị

• Rất nhiều nhóm thuốc có thể ảnh hưởng tới vị giác.
• Một số gây vị kim loại hoặc vị đắng dai dẳng.
• Một số làm giảm cảm nhận vị chung.
• Thường hồi phục sau khi ngưng, nhưng có thể mất thời gian.

Đừng tự ngưng thuốc — hãy báo với bác sĩ để họ cân nhắc điều chỉnh.

Vấn đề răng miệng

• Nhiễm nấm miệng gây thay đổi vị và có mảng trắng.
• Viêm lợi và sâu răng ảnh hưởng tới cảm nhận.
• Răng giả không vừa hoặc không sạch cũng gây vấn đề.
• Vệ sinh lưỡi cũng có vai trò.

Với người đeo răng giả, làm sạch hằng ngày và tháo ra ban đêm là điều quan trọng.

Về thiếu kẽm

• Kẽm có vai trò trong chức năng vị giác.
• Thiếu kẽm có thể gây giảm vị giác.
• Nhưng không nên tự bổ sung kéo dài.
• Kẽm liều cao ảnh hưởng tới hấp thu đồng.

Nếu nghi thiếu, hãy đi khám để được đánh giá thay vì tự mua uống.

Vị kim loại trong miệng

• Một số thuốc là nguyên nhân phổ biến.
• Vấn đề răng miệng.
• Thai kỳ, đặc biệt ba tháng đầu.
• Một số bệnh lý cần được khám.
• Trào ngược dạ dày thực quản.

Nếu vị kim loại kéo dài không rõ lý do, đây là điều nên nói với bác sĩ.

Sau xạ trị vùng đầu cổ

• Ảnh hưởng tới cả tuyến nước bọt và nụ vị giác.
• Thường nặng trong và sau điều trị.
• Có thể cải thiện dần trong nhiều tháng.
• Cần hỗ trợ dinh dưỡng trong giai đoạn này.

Đội ngũ điều trị thường có hướng dẫn cụ thể — hãy hỏi về hỗ trợ dinh dưỡng nếu chưa được tư vấn.

Khi ăn uống bị ảnh hưởng

• Tận dụng vị chua để tạo điểm nhấn.
• Dùng umami từ nước dùng, nấm, nước mắm.
• Chú ý kết cấu và nhiệt độ.
• Dùng thảo mộc thơm thay vì tăng muối.
• Ăn nhiều bữa nhỏ nếu chán ăn.
• Ưu tiên đủ năng lượng và đạm.

Dòng thứ tư quan trọng với người cao tuổi: tăng muối để món có vị hơn là hướng đi bất lợi cho huyết áp.

Vệ sinh lưỡi

• Lớp phủ trên lưỡi có thể ảnh hưởng tới cảm nhận vị.
• Chải nhẹ mặt lưỡi khi đánh răng.
• Không chà quá mạnh gây tổn thương.
• Cũng giúp giảm hơi thở có mùi.

Đây là việc đơn giản mà nhiều người bỏ qua trong thói quen vệ sinh răng miệng.

Hút thuốc và vị giác

• Hút thuốc làm giảm cả vị giác lẫn khứu giác.
• Tác động tích luỹ theo thời gian hút.
• Cải thiện đáng kể sau khi bỏ.
• Nhiều người bỏ thuốc nói rằng món ăn ngon hơn hẳn.

Dòng cuối là một lợi ích của việc bỏ thuốc mà ít ai nhắc tới nhưng người trải qua thấy rất rõ.

Khi nào cần đi khám

• Mất vị giác kéo dài không rõ nguyên nhân.
• Chỉ một bên lưỡi.
• Kèm tê hoặc yếu mặt.
• Kèm sụt cân.
• Có tổn thương trong miệng không lành.
• Vị kim loại kéo dài.

Dòng thứ năm cần được khám sớm: vết loét trong miệng không lành sau vài tuần là dấu hiệu cần đánh giá.

Tóm lại

Phần lớn người kêu mất vị thực ra mất khứu giác — bịt mũi nếm đường và muối là cách tự phân biệt. Khô miệng là nguyên nhân mất vị giác thật hay bị bỏ qua, và nhiều nhóm thuốc thông dụng gây khô miệng. Nước súc miệng chứa cồn làm nặng thêm. Và vết loét miệng không lành sau vài tuần cần được khám.

Câu hỏi thường gặp